Nieuwjaarstoespraak Leo Pieter Stoel

Dames en heren,

Een goed en gezond 2026 toegewenst.

De eerste keer dat ik hier in deze hoedanigheid tijdens een nieuwjaarsreceptie sta. Op Ameland duurde het als gevolg van corona twee (of drie jaar) voordat ik de inwoners tijdens een nieuwjaarsreceptie kon toespreken.

Sinds de mooie installatie op 22 september met ontvangst door het shantykoor voor de Hobbe van Baerdt Tsjerke en met de prachtige muziek van leerlingen van It Toanhûs, heb ik nader kennisgemaakt met de gemeente. Ik heb vele mensen gesproken en vele evenementen bezocht.

De gemeente is in meerdere opzichten een factor 10, of meer, groter dan Ameland. Niet 3.800 inwoners, maar 52.000.

De Tweede Kamerverkiezingen waren een uitdaging. Normaal gesproken bezoek ik alle stembureaus om de vrijwilligers in de stembureaus een hart onder de riem te steken, maar met 46 stembureaus is dat ambitieus. Ik ben tot 26 stembureaus gekomen na 190 kilometer rijden. U begrijpt wat mijn doel is komend jaar op de dag van de gemeenteraadsverkiezingen.

Voor De Fryske Marren was 2025 een bijzonder jaar, waarin veel gebeurde. Zo ging er een streep door de plannen voor een munitiedepot in Bantega. En het fusieproces voor de komst van een ziekenhuis naar Joure kreeg een onverwachte wending.

Maar ook was er Project-X: nog nooit eerder was er zoveel politie in De Fryske Marren. En recent hebben we kennisgenomen van de uitspraak van de rechtbank in de zaak Ryan. Het overlijden van Ryan is een zeer trieste en verdrietige zaak.

En dan heb ik de aandacht rondom de vergunningskwestie van speelboerderij Boer Bart, het zwembad Ny Sudersé in Lemmer en in breder perspectief het aanbod van zwemlessen en de verbouwing van ons gemeentehuis nog niet eens genoemd. 

2025 was een bewogen jaar. Een jaar waarin we ook moeilijke besluiten namen, zoals over het Brûsplak en de gewasbeschermingsmiddelen. Sommige raadsvergaderingen trokken veel publiek en bijzondere insprekers, zoals het kunstgrasveld bij SC Joure.

Ook bestuurlijk veranderde er het een en ander, bijvoorbeeld in het college met het vertrek en de komst van een burgemeester en wethouder. Ook in de raad zijn een aantal wisselingen geweest en hebben we met verdrietige gebeurtenissen te maken gehad, zoals het overlijden van een commissielid en het overlijden van twee oud-burgemeesters.

Maar er waren ook mooie momenten. De erepenning voor Rinze Visser is een mooi voorbeeld van dit laatste. 

Vooruitkijkend naar 2026 voorzien we een aantal belangrijke momenten. Landelijk is de formatie nog altijd in volle gang. Het is afwachten wat daaruit komt. De gemeenteraadsverkiezingen komen eraan. Dit is een spannende tijd voor de organisatie en de politiek.

Het gemeentehuis is in 2026 klaar. Een mooie plek voor inwoners, medewerkers, raadsleden en college. Ook in 2026: een beslissing hoe wij in de toekomst blijven voldoen aan de wettelijke voorschriften voor het opvangen van vluchtelingen, nu de termijn van het asielzoekerscentrum in Balk aan zijn eind komt.

Dames en heren, de Friese gemeenten werken op veel plekken goed samen. Dat doen we met alle achttien gemeenten, bijvoorbeeld op het gebied van zorg, veiligheid en milieu. Toch is hier wat mij betreft wel een zorgpunt. Fryslân bestaat uit achttien gemeenten, die samen één provincie vormen. En niet uit vier grote(re) gemeenten die samenwerken, en de rest. Bij belangrijke onderwerpen, zoals het ruimtelijk gebied en de economische ontwikkeling van Fryslân, moeten we als achttien gemeenten samenwerken, en niet als grote vier gemeenten en overige gemeenten afzonderlijk. Samen staan we sterker.

Het zijn spannende tijden. Waar we een tijdlang dachten ons defensieapparaat af te kunnen bouwen, moet hier nu volop in geïnvesteerd worden. Ook zelf moeten we nadenken over onze eigen weerbaarheid: hoe kunnen wij in geval van nood, tenminste 72 uren overleven. Vragen die lang niet nodig waren, maar nu urgent worden. Vrijheid is niet vanzelfsprekend.

In onze samenleving zien we de spanningen toenemen. Het wordt steeds moeilijker om met elkaar in gesprek te blijven. Gesprekken escaleren gauw en fatsoensnormen worden vergeten. Dreigen en schelden lijkt soms de norm te worden. In een democratische samenleving is het niet dat degene die het hardste schreeuwt zijn gelijk moet krijgen. De beelden van de jaarwisseling, waarbij vuurpijlen uit een soort vlammenwerpers op politie en brandweer worden geschoten en waarbij hulpdiensten die een baby reanimeren bestookt worden met vuurwerk, zijn huiveringwekkend. Gelukkig kennen we dat niet in onze gemeente. Complimenten voor onze inwoners die meegeholpen hebben aan een fijne jaarwisseling in onze gemeente. Ik hoop dat we dat met elkaar zo houden.

Ook in onze gemeente zien we wel verharding van de manier waarop we ons opstellen tegen de gemeente. Als gemeente moeten wij geen aanleiding geven voor een escalatie, maar wel steeds de belangen afwegen. Maar mag ik ook een oproep doen aan u? U als inwoners van onze gemeente. Mag ik vragen om met respect met elkaar en met onze medewerkers om te gaan? Mag ik u vragen om hulpverleners en gezagsdragers hun normale werk te laten doen? Als u vindt dat we het niet goed doen, laat het ons op een respectvolle wijze weten. Niemand werkt bij ons met het doel om inwoners te benadelen. Zonder tolerantie wordt onze maatschappij een harde, onleefbare samenleving, die we niet zouden moeten willen.

Komend jaar hebben we weer gemeenteraadsverkiezingen. Het moment om uw voorkeur voor uw vertegenwoordiging in het hoogste besluitvormingsorgaan voor onze gemeente te laten blijken. Ook bij de campagne geldt: hard op de inhoud, maar zacht op de relatie. Tijdens de campagne moet iedere partij en iedere kandidaat zich profileren. Maar vergeet niet; na de verkiezingen moet de gemeenteraad in gezamenlijkheid ook weer een college aanstellen en beslissingen nemen. Heb respect voor elkaar als mens, ook al verschillen we van mening. Gelukkig kan dat in dit land.

Ik stel voor dat we een toost uitbrengen op het nieuwe jaar.