Warmtenetten creëren ruimte voor woningbouw en energietransitie

Koos Agtereek en Anne Wind van de gemeente Leeuwarden en Michiel de Wit van de gemeente Súdwest-Fryslân deelden hun ervaringen en inzichten.

Agtereek en Wind gingen in op de mogelijkheden van warmtenetten in Leeuwarden, met als voorbeelden de wijken Heechterp en Middelsee. In Heechterp gaat het om circa 1.140 woningen waarbij sloop, nieuwbouw en eigen energieopwekking een belangrijke rol spelen. Voor Middelsee, een nieuwbouwwijk met ongeveer 2.300 woningen, wordt gewerkt aan een warmte- en koudenet.  “Een warmtenet is niet alleen een duurzame oplossing, maar helpt ook bij het beperken van netcongestie. Hierdoor ontstaat ruimte om meer woningen te bouwen zonder het elektriciteitsnet verder te belasten. Daarnaast zorgt een collectief systeem voor ontzorging van bewoners, omdat zij zelf minder techniek hoeven te beheren.”

Vervolgens stonden deze sprekers stil bij de technische keuzes achter een warmtenet. “Er zijn verschillende temperatuurniveaus mogelijk, variërend van zeer lage temperatuur tot hoge temperatuur, afhankelijk van de beschikbare warmtebron en de gewenste toepassing. In het ontwerp dat werd gepresenteerd is gekozen voor een centrale installatie met twee industriële warmtepompen, een warmte-koudeopslag (WKO), een buffervat en dry-coolers.” Ook werd gekeken naar verschillende warmtebronnen, zoals lucht, oppervlaktewater, bodemenergie, geothermie en restwarmte. Bij de warmtepompen spelen koudemiddelen zoals freon, ammoniak, propaan en CO₂ een belangrijke rol.

Ook gingen Agtereek en Wind in op de verhouding tussen warmtevraag en opwekking. Uit simulaties bleek dat de gelijktijdige warmtevraag in een wijk veel lager ligt dan de theoretische maximale vraag. Voor Heechterp werd uitgegaan van een gelijktijdige afname van ongeveer 3.850 kW thermisch, terwijl de opwekcapaciteit op 2.500 kW thermisch ligt. Door een buffervat van 400 m³ toe te passen kan worden ingespeeld op piekmomenten, de energiemarkt en extra reserve tijdens koude winterdagen. Hierdoor wordt de belasting op het elektriciteitsnet teruggebracht tot maximaal ongeveer 800 kW elektrisch, zelfs bij een buitentemperatuur van -10 °C. De vergelijking tussen individuele warmtepompen en een collectief warmtenet liet zien dat een collectieve oplossing aanzienlijk efficiënter kan zijn, doordat hogere rendementen (COP) worden gehaald en minder elektrische bijverwarming nodig is. Tot slot werd kort vooruitgekeken naar de mogelijkheden van geothermie, waarbij warmte uit een diepte van ongeveer 2.700 meter kan worden benut als toekomstige duurzame warmtebron.

Michiel de Wit, procesmanager Energiebedrijf bij de gemeente Súdwest-Fryslân, vertelde hoe deze gemeente haar aanpak van de energie- en warmtetransitie heeft herijkt. “Onze oorspronkelijke strategie was onder meer gericht op ondersteuning van pilots, maar we hebben inmiddels gekozen voor een vernieuwde werkwijze waarbij de gemeente een sterkere regierol vervult”, aldus De Wit. “In plaats van losse experimenten werken we aan een gebiedsgerichte aanpak, waarin warmtevoorziening, ruimtelijke ordening, bewonersparticipatie en financiële haalbaarheid gezamenlijk worden bekeken.”

De Wit ziet Denemarken als goed voorbeeld voor de warmtetransitie. Het land heeft veel ervaring met warmtenetten, die daar een groot deel van de gebouwen van duurzame warmte voorzien en bijdragen aan een efficiënt energiesysteem. “Deense warmtenetten flexibel kunnen inspelen op de beschikbaarheid van duurzame energie en zo ook het elektriciteitsnet ondersteunen. Via het project Confidence werken Friese en Deense partners samen aan kennisuitwisseling en de ontwikkeling van slimme warmteoplossingen.”

Ook een onderzoek naar de mogelijkheden voor een warmtenet in Bolsward kwam aan bod. “De eerste resultaten laten zien dat er kansen zijn voor een betaalbaar en futureproof warmtesysteem, mede door de aanwezigheid van geschikte warmtebronnen en een voldoende hoge warmtevraag. Het onderzoek laat zien dat een collectieve warmtevoorziening in delen van de stad een haalbaar alternatief kan zijn voor aardgas en individuele oplossingen zoals warmtepompen.”

Naast de resultaten in Bolsward richt de gemeente zich nu op de volgende stap: het vertalen van onderzoeken naar daadwerkelijk beleid en uitvoering. “Daarbij spelen het programma Confidence II en de Regio Deal Warmteplanning een grote rol”, vervolgde De Wit zijn verhaal. “Confidence II is gericht op het vergroten van draagvlak en samenwerking tussen gemeenten, inwoners, kennisinstellingen en marktpartijen, terwijl men binnen de Regio Deal werkt aan warmteplannen en het verder ontwikkelen van kansrijke warmtebronnen.”