Fryslân wel de lasten maar niet de baten van gaswinning

De Friese Mijnbouwtafel is teleurgesteld in het nieuwe ‘Sectorakkoord gaswinning op land’. Hieruit blijkt dat het Rijk maximaal 5% van de aardgasopbrengsten met de regio’s wil delen. Fryslân vindt een derde van de opbrengsten redelijk.

Wat verder aan het sectorakkoord opvalt is dat er voor de periode tot 2045 geen duidelijk afbouwpad van gaswinning wordt beschreven. Ook worden kwetsbare gebieden, zoals veenweide, niet uitgesloten van gaswinning.

Het sectorakkoord is een akkoord tussen het Rijk en de olie- en gassector. Producenten krijgen in het akkoord de garantie van het Rijk dat ze (nadat wettelijke procedures zijn doorlopen) de komende twee decennia gas mogen winnen uit bestaande en nieuwe gasvelden in Fryslân. Gemeenten, waterschappen en provincies hebben geen formele invloed op de inhoud ervan terwijl de lokale gevolgen van gaswinning vaak eeuwigdurend zijn en achteraf gecompenseerd moeten worden. Op 16 januari 2026 informeerde minister Hermans van Klimaat en Groene Groei de Tweede Kamer over de inhoud van het sectorakkoord.

Gedeputeerde Friso Douwstra van de provincie Fryslân: “Laten we vooropstellen dat Fryslân het liefste een einde ziet aan de mijnbouwactiviteiten in plaats van dat er nieuwe starten. Het is op zich goed dat er een sectorakkoord is. Er staan ook positieve punten in. Zo komt er meer aandacht voor veiligheid, het betrekken van de omgeving en krijgen lokale overheden meer inzicht in te verwachten mijnbouwprojecten. Maar het huidige voorstel voor winstdeling is onvoldoende en niet in verhouding tot de impact van mijnbouwactiviteiten op de leefomgeving. Een rechtvaardige batendeling is essentieel om regio’s die de lasten dragen ook daadwerkelijk te laten profiteren van de opbrengsten. Om die reden vindt Fryslân het redelijk dat een derde van de gasopbrengsten terugvloeit naar de regio.”

Remco van Maurik, dagelijks bestuurslid van Wetterskip Fryslân: “We weten dat gaswinning in het veenweidegebied het water- en bodemsysteem onherstelbaar aantasten. Het ministerie wil de effecten van gaswinning onder het veenweidegebied verder onderzoeken. We roepen de minister op om het zogenaamde voorzorgsprincipe in acht te nemen en eerst de resultaten van dit onderzoek af te wachten, voordat er nieuwe vergunningen voor gaswinning worden verleend. Een andere volgorde is onverantwoord. Ook in de noordelijke kleischil van Fryslân is gaswinning ongewenst vanwege verzilting en de al aanwezige invloeden van de historische gaswinning in het Groninger gasveld.”

Oproep aan kamerleden om vragen te stellen en/of moties in te dienen

Op 29 januari 2026 behandelt de Tweede Kamer het sectorakkoord. Omdat lokale overheden zelf geen rechtstreekse invloed kunnen uitoefenen is de hoop gevestigd op de leden van de Tweede Kamer. De Friese Mijnbouwtafel roept hen op om vragen te stellen en om moties in te dienen om ook de belangen van Fryslân (en die van andere lagere overheden in Nederland) te behartigen. 

In de Friese Mijnbouwtafel zitten alle Friese gemeenten, Wetterskip Fryslân en Provinsje Fryslân. Hun standpunt is unaniem; geen gaswinning in Fryslân.